Help! mijn hond is bang.

"Mijn hond weet toch dat hij veilig is?"
Het is een vraag die veel hondeneigenaren zichzelf stellen wanneer hun hond wegkruipt tijdens onweer, in paniek raakt van vuurwerk of verstijft bij het zien van een luchtballon.

Toch werkt angst niet zo eenvoudig. Een hond kan zich bevinden in een warme woonkamer, omringd door mensen die van hem houden, en zich tegelijkertijd doodsbang voelen.
Dat komt omdat angst geen keuze is. Het is een emotie die diep verankerd zit in het brein en bedoeld is om te overleven.

Wat is angst eigenlijk?

Angst is een natuurlijke emotie die ervoor zorgt dat een dier gevaar herkent en hierop reageert. Zonder angst zouden dieren veel meer risico's nemen en minder kans hebben om te overleven.

Wanneer een hond iets ziet, hoort of ervaart dat hij als bedreigend interpreteert, schakelt zijn lichaam direct over naar een staat van paraatheid. De hartslag stijgt, de ademhaling versnelt en stresshormonen zoals adrenaline worden vrijgegeven. Het lichaam maakt zich klaar voor actie.

Dat kan eruitzien als:

• wegvluchten;

• verstoppen;

• bevriezen;

• trillen;

• blaffen;

• hijgen;

• uitvallen naar andere honden of mensen.

Wat wij zien als gedrag, is eigenlijk slechts het topje van de ijsberg. Onder dat gedrag zit een emotie: angst.

Waarom kan een angstige hond niet leren?

Stel je voor dat je midden in de nacht wakker wordt van een harde knal in huis. Je denkt dat er misschien een inbreker beneden staat.
Op dat moment ben je waarschijnlijk niet bezig met een moeilijke rekensom of het leren van een nieuwe taal. Je aandacht gaat volledig naar veiligheid.

Voor honden werkt dit precies hetzelfde.

Wanneer het angstsysteem actief is, richt het brein zich op overleven. De delen van de hersenen die betrokken zijn bij leren en probleemoplossing krijgen minder ruimte.
Daarom zien we vaak dat een hond die normaal perfect luistert, plotseling geen enkel commando meer lijkt te kennen zodra hij bang wordt.

Hij is niet koppig. Hij is niet ongehoorzaam.

Hij is simpelweg bezig met overleven.

Waar kunnen honden bang voor zijn?

De lijst is eindeloos. Wat voor de ene hond volkomen normaal is, kan voor een andere hond ontzettend bedreigend zijn.

Vuurwerk

Vuurwerkangst is misschien wel een van de bekendste vormen van angst bij honden.

Voor ons zijn de knallen voorspelbaar rond de jaarwisseling. Voor een hond komen ze vaak onverwacht.
Daarbij hoort een hond veel beter dan wij. Geluiden die wij nauwelijks waarnemen kunnen voor een hond oorverdovend zijn.

Sommige honden kruipen onder een tafel. Andere honden proberen letterlijk door deuren of ramen heen te vluchten.

Onweer

Ook onweer veroorzaakt bij veel honden angst.

Dat komt niet alleen door het geluid van de donder.
Honden kunnen vaak al ruim voor een onweersbui veranderingen waarnemen in luchtdruk, elektrische spanning in de atmosfeer en omgevingsgeluiden.

Daardoor zie je soms dat een hond al onrustig wordt terwijl er buiten nog geen wolk te zien is.

Luchtballonnen

Voor mensen zijn luchtballonnen vaak een prachtig gezicht.

Voor sommige honden zijn ze echter ronduit angstaanjagend.

Een enorme, langzaam bewegende vorm aan de hemel die geluid maakt en niet lijkt op iets wat ze kennen, kan door het brein als potentieel gevaarlijk worden gezien.

Andere honden

Niet iedere hond vindt soortgenoten leuk.

Een hond die ooit is aangevallen of meerdere nare ervaringen heeft gehad, kan al spanning opbouwen zodra hij een andere hond ziet verschijnen.

Wat soms wordt gezien als "agressie", blijkt in werkelijkheid vaak angst te zijn.

Mensen

Sommige honden zijn bang voor mannen met baarden, mensen met hoeden, kinderen, mensen die snel bewegen of onbekenden die direct contact zoeken.

Vaak heeft dit te maken met een gebrek aan positieve ervaringen of met een negatieve gebeurtenis uit het verleden.

Verkeer

Vrachtwagens, motoren, sirenes en voorbijrazende auto's kunnen voor gevoelige honden overweldigend zijn.

Zeker wanneer de hond onvoldoende tijd heeft gekregen om hier rustig aan te wennen.

Waar komt die angst vandaan?

Angst ontstaat meestal door een combinatie van factoren.

Genetische aanleg

Net als mensen worden sommige honden geboren met een gevoeliger zenuwstelsel.

Deze honden reageren sneller op prikkels, herstellen langzamer van stress en kunnen gevoeliger zijn voor angstige emoties.

Dat betekent niet dat er iets mis is met de hond. Het betekent alleen dat hij de wereld anders ervaart.

Ervaringen

Een nare gebeurtenis kan een diepe indruk achterlaten.

Een hond die tijdens een vuurwerkknal enorm is geschrokken, kan maanden later nog steeds spanning voelen bij vergelijkbare geluiden.

Het brein onthoudt namelijk ervaringen die belangrijk zijn voor overleving bijzonder goed.

Gebrek aan socialisatie

Pups leren tijdens hun eerste levensmaanden wat normaal is in hun omgeving.

Wanneer zij in die periode weinig kennismaken met verschillende geluiden, mensen, dieren of situaties, kunnen deze later als spannend worden ervaren.
Ook genetisch kan een oorzaak zijn, denk aan een angstige moederhond. Of een hond uit het buitenland waar zwerfhonden in de lijnen zitten.

Wat gebeurt er tijdens blinde paniek?

Bij ernstige angst kan een hond in een paniektoestand terechtkomen.

In dat moment neemt het overlevingssysteem het volledig over.

De hond denkt niet meer na over alternatieven. Hij probeert alleen nog maar weg te komen van het vermeende gevaar.

Sommige honden springen over hekken. Andere proberen zich door deuren heen te werken.
Er zijn honden die zichzelf zelfs kunnen verwonden tijdens een vluchtpoging.

Dit is geen keuze. Het is een automatische reactie van een brein dat denkt dat er levensgevaar dreigt.

Waarom straffen niet werkt

Een hond die bang is, kun je hiervoor niet bestraffen.

Vergelijk het met iemand die hoogtevrees heeft.
Die persoon wordt niet minder bang wanneer je zegt dat hij zich moet aanstellen of wanneer je hem dwingt dichter bij de rand te gaan staan.

Hetzelfde geldt voor honden.

Straffen kan de angst zelfs vergroten, omdat er een extra negatieve ervaring wordt toegevoegd aan een situatie die al spannend was.

De echte vraag: waarom is de hond bang?

Moderne gedragsbegeleiding kijkt niet alleen naar wat een hond doet, maar vooral naar wat een hond voelt.

De vraag is niet:

"Hoe stop ik dit gedrag?"

De vraag is:

"Waarom voelt mijn hond zich onveilig?"

Pas wanneer we dat begrijpen, kunnen we werken aan blijvende verbetering.

Werken aan de onderliggende emotie

Het doel is niet dat een hond zijn angst onderdrukt.

Het doel is dat de hond zich daadwerkelijk veiliger gaat voelen.

Dat gebeurt door:

• de hond niet te overspoelen met angst;

• te werken in kleine haalbare stappen;

• positieve ervaringen op te bouwen;

• voldoende rust te bieden;

• voorspelbaarheid te creëren.

Een hond die bang is voor andere honden begint bijvoorbeeld niet direct op een druk hondenveld.

Misschien begint hij op honderd meter afstand waar hij zich nog veilig voelt. Van daaruit bouw je stap voor stap verder.

Het belang van een veilige plek

Iedere hond heeft behoefte aan een plek waar hij volledig tot rust kan komen.

Voor de ene hond is dat een bench.

Voor de andere hond een rustige slaapkamer.

Voor weer een andere hond een afgeschermde hoek van de woonkamer.

Een veilige plek geeft de hond controle.
En controle is een van de belangrijkste factoren bij het verminderen van angst.

Ondersteunende hulpmiddelen

Sommige hulpmiddelen kunnen een hond extra ondersteuning bieden tijdens het leerproces.

Denk bijvoorbeeld aan:

• feromoonproducten;

• snuffelactiviteiten;

• kauwmaterialen;

• likmatten;

• ontspannende supplementen;

• rustgevende routines.

Deze middelen nemen angst niet weg, maar kunnen helpen om het stressniveau te verlagen zodat leren mogelijk wordt.

Waarom tranquilizers geen oplossing zijn

Vroeger werden angstige honden regelmatig behandeld met middelen die hen suf maakten.

Het probleem is dat een hond hierdoor vaak minder goed kan bewegen of reageren, terwijl hij de angst nog steeds ervaart.

De hond hoort de vuurwerkknal nog steeds.
Hij ziet de flits nog steeds.
Hij voelt de angst nog steeds.

Maar hij kan er minder goed mee omgaan.

Daardoor kan de ervaring zelfs nog beangstigender worden.

De moderne visie richt zich daarom steeds meer op het verminderen van de angst zelf, in plaats van het simpelweg onderdrukken van het gedrag.

Tot slot

Een angstige hond probeert niet lastig te zijn. Hij probeert zich veilig te voelen in een wereld die op dat moment bedreigend aanvoelt.

Of het nu gaat om vuurwerk, onweer, luchtballonnen, verkeer, andere honden of onbekende mensen: achter angstig gedrag schuilt een emotie die serieus genomen moet worden.

Wanneer we stoppen met kijken naar wat de hond doet en beginnen te kijken naar wat de hond voelt, ontstaat er ruimte voor echte verandering.
Niet door dwang, niet door straf en niet door de hond simpelweg "erdoorheen te laten gaan", maar door veiligheid, begrip en begeleiding op maat.

Want pas wanneer een hond zich veilig voelt, kan hij leren dat de wereld misschien toch niet zo eng is als hij dacht.
Hebben jullie een hond thuis die angstig is?
Neem dan eens contact op, ik kom bij jullie thuis. Daar gaan we een plan van aanpak maken op maat, dat bij jullie hond past.

Saskia