De hondenstaart

De staart is als een soort emotionele bewegingsmeter

Een hond gebruikt zijn staart voortdurend in combinatie met andere signalen: de stand van het lichaam, de oren, de ogen, de mond, de spierspanning en de manier waarop hij beweegt.

Daarom kun je beter niet vragen:

Kwispelt hij? Dan is hij blij.

maar:
Wat vertelt de manier waarop hij kwispelt mij over zijn toestand?
 

Dat kleine verschil in kijken maakt een wereld van verschil.

Een hond kan bijvoorbeeld enthousiast kwispelen wanneer hij zijn eigenaar ziet. Maar dezelfde hond kan ook krachtig met zijn staart bewegen wanneer hij een onbekende hond ziet en daar gespannen of onzeker van wordt. In beide gevallen is de hond sterk geactiveerd alleen de emotionele betekenis van die activatie kan verschillen.

Onderzoek laat inderdaad zien dat staartbewegingen samenhangen met verschillende emotionele situaties en dat honden elkaars staartbewegingen kunnen gebruiken als sociale informatie.

Kijk eerst naar de hoogte van de staart

De positie van de staart is minstens zo belangrijk als het kwispelen zelf.

Een staart die ongeveer in een natuurlijke, ontspannen positie wordt gedragen, vertelt iets anders dan een staart die heel hoog en strak staat of juist laag tegen het lichaam wordt gehouden.

Globaal kun je denken aan:

Maar ook hier geldt: de context bepaalt de betekenis. Een staartpositie op zichzelf is geen woordenboek waarin één stand altijd precies één emotie betekent.

En dan het kwispelen zelf

Niet alleen of een hond kwispelt is interessant, maar vooral hoe.

Let bijvoorbeeld op:

De snelheid
Een snelle beweging wijst vaak op een hoge mate van opwinding. Dat kan positieve opwinding zijn, maar ook spanning.

De breedte van de beweging
Een brede, soepele beweging waarbij de staart ruim heen en weer gaat, ziet er anders uit dan een kleine, korte beweging van alleen het uiteinde.

De spanning in de staart
Een losse, vloeiende staartbeweging is iets anders dan een stijve staart die snel heen en weer beweegt.

Waar de beweging vandaan komt
Soms beweegt vooral het uiteinde. Bij andere honden beweegt de staart veel verder vanuit de staartbasis en lijkt zelfs de achterhand mee te bewegen.

De rest van het lichaam
Dit is misschien wel het belangrijkste onderdeel.

Een hond met een losse rug, zachte ogen, ontspannen spieren en een breed bewegende staart communiceert iets heel anders dan een hond met een gespannen lichaam, gefixeerde blik, hoge spierspanning en een snel bewegende staart.

De breedte van de kwispel vertelt iets

De amplitude, oftewel de grootte van de staartbeweging, is tegenwoordig een interessant onderzoeksgebied.

Een kleine beweging van de staart kan bijvoorbeeld voorkomen wanneer een hond voorzichtig of gespannen contact maakt. Een veel grotere, vloeiende beweging kan gepaard gaan met sociale toenadering en hogere opwinding.

Onderzoek waarbij staartbewegingen driedimensionaal werden gevolgd, keek niet alleen naar links en rechts, maar ook naar hoek, snelheid en amplitude van de beweging. Daarbij bleek bovendien dat individuele honden behoorlijk verschillende, stabiele manieren van kwispelen kunnen hebben.

Dat betekent dat we moeten oppassen met simpele regels zoals:

Een grote kwispel betekend hij of zij is blij.
 

Een grote kwispel betekent eerder: “er is veel beweging/opwinding in het systeem.” De rest van het lichaam vertelt ons vervolgens meer over de aard daarvan.
 

Links of rechts: ook dat is interessant

Misschien wel het meest fascinerende onderdeel van onderzoek naar de hondenstaart is de richting van de kwispel.

Wetenschappers hebben onderzocht of honden vaker naar links of naar rechts kwispelen afhankelijk van de sociale of emotionele situatie. Er zijn aanwijzingen dat deze asymmetrie verband houdt met verschillen in activiteit van de linker- en rechterhersenhelft. In een bekend onderzoek uit 2013 reageerden honden verschillend op beelden van andere honden die voornamelijk naar links of naar rechts kwispelden.
Bij een naar links gerichte kwispel werden gemiddeld meer signalen van spanning en een hogere hartactiviteit waargenomen dan bij een naar rechts gerichte kwispel.
Dit is bijzonder interessant, omdat het suggereert dat honden niet alleen zien dat een andere hond kwispelt, maar mogelijk ook informatie halen uit de richting waarin de staart beweegt.

Maar hier zit een belangrijke nuance

De beroemde uitleg:

rechts = positief
links = negatief

is te simpel.

Het onderzoek naar laterale staartbewegingen is interessant en ondersteunt een verband tussen richting en emotionele verwerking, maar het is geen betrouwbaar universeel woordenboek waarmee je bij iedere hond en iedere situatie de emotie kunt aflezen.

De betekenis wordt beïnvloed door onder andere de situatie, de hond zelf, de sociale partner en de totale lichaamstaal.
Recent onderzoek laat bijvoorbeeld zien dat individuele honden hun eigen karakteristieke patronen van kwispelen kunnen hebben.

Dus: richting is een stukje informatie, geen volledige vertaling.

Een hond kan dus kwispelen terwijl hij helemaal niet ontspannen is

Dit is een van de belangrijkste dingen om te leren wanneer je hondentaal wilt begrijpen.

Stel je een hond voor die een onbekende hond ziet.

Zijn staart gaat snel heen en weer.

Een mens denkt misschien:

Kijk, hij vindt die andere hond leuk!

Maar kijk je verder, dan zie je misschien:

Dan vertelt de staart vooral:

Ik ben sterk geactiveerd.

Niet noodzakelijk:

Ik ben blij en wil vrienden worden.

Dit onderscheid is enorm belangrijk, want opwinding en plezier zijn niet hetzelfde.

Onderzoek naar hondengedrag laat ook zien dat staartkwispelen kan voorkomen naast andere signalen van spanning en vermijding.

Kijk daarom naar de hele hond

De beste manier om een kwispelende hond te lezen is eigenlijk om de staart even niet als afzonderlijk lichaamsdeel te bekijken.

Vraag jezelf vijf dingen af

Pas wanneer je die informatie combineert, ontstaat er een redelijk betrouwbaar beeld.
 

Een ontspannen, sociale kwispel

Je ziet vaak een hond waarvan het hele lichaam meedoet.

De staart beweegt ruim en soepel, de spieren zijn ontspannen, het gezicht is zacht en de hond beweegt gemakkelijk.

Soms lijkt het alsof de hele achterhand mee zwaait.

Dat past vaak bij positieve sociale betrokkenheid en opwinding.
 

Een gespannen kwispel

Hier kan de staart juist snel bewegen terwijl het lichaam gespannen blijft.

De beweging kan kleiner zijn, de staart kan hoger en stijver worden gedragen en de hond kan een intense blik hebben.

Dan zegt de staart waarschijnlijk eerder:

Ik ben heel erg geactiveerd.

Dan:

Ik ben gezellig.
 

Een onzekere kwispel

Een hond kan ook kwispelen terwijl hij zich onzeker voelt.

De staart staat dan vaak lager en de beweging kan klein of voorzichtig zijn.
Andere signalen kunnen zijn: het lichaam lager houden, wegkijken, lippen likken, de oren naar achteren brengen of afstand zoeken.

Dan is het belangrijk om niet alleen naar de bewegende staart te kijken.

De richting van het gedrag van de hond, zoekt hij contact of probeert hij juist afstand te creëren? Dit vertelt ons veel.
 

De mooiste manier om hondentaal te bekijken

Misschien is dit wel de belangrijkste les:

Een staart vertelt geen woord. Een staart vertelt een verhaal.

Dat verhaal ontstaat uit een combinatie van houding, beweging, snelheid, richting, spanning, context en andere lichaamssignalen.

En juist daarom is het zo mooi om naar honden te leren kijken.

Een kwispelende staart zegt niet simpelweg:

Ik ben blij.

Hij kan eerder zeggen:

Er gebeurt iets. Ik ben geactiveerd. Let op mij.

Daarna vertelt de rest van het lichaam ons waarom.

De moderne kijk op hondentaal verschuift daarmee steeds meer van het oude idee van een eenvoudig “hondentaalwoordenboek” naar het lezen van patronen van gedrag in context. Onderzoek naar kwispelen ondersteunt dat beeld: wetenschappers kunnen inmiddels onder meer snelheid, amplitude, hoek en links-rechts-asymmetrie meten, maar de betekenis ontstaat uiteindelijk uit het geheel.

En misschien is dat precies wat een hondenstaart zo bijzonder maakt: hij is niet alleen een vlag die vertelt hoe een hond zich voelt, maar een bewegend onderdeel van een veel groter geheel.

• Neutrale, ontspannen staart; de hond is relatief ontspannen en bevindt zich waarschijnlijk in een rustige toestand.

• Hoger gedragen staart; vaak meer alertheid, zelfverzekerdheid of opwinding.

• Zeer hoge, stijve staart; sterke activatie en alertheid; dit hoeft beslist geen vriendelijke uitnodiging te zijn.

• Lage staart; kan passen bij onzekerheid, spanning of onderdanig/vermijdend gedrag.

• Staart strak onder het lichaam; vaak een sterk signaal van angst of onzekerheid.
  
  
  De staart is dus een belangrijk onderdeel van het gehele plaatje wat een hond laat zien.
  Het hangt met veel verschillende factoren samen.
  Hebben jullie een hond thuis? En willen jullie meer weten over zijn of haar gedrag? Neem dan eens contact op, ik kom langs en ga jullie leren de hond beter te begrijpen.
  Zodat je nog een betere band kunt opbouwen samen!
  
  Saskia